*Giá
trị nhân văn
Với việc đặt tên
những chiêng lớn là chiêng Mẹ, cồng chiêng Tây Nguyên đã thể hiện truyền thống
gia đình mẫu hệ của một số tộc người ở Tây Nguyên. Đồng thời, việc nữ giới đánh
chiêng ở một số vùng đã cho thấy vị trí xã hội và vai trò quan trọng của họ
trong tầm thức của một số đồng bào dân tộc ở Tây Nguyên theo chế độ mẫu hệ.
Ở Tây Nguyên, cồng
chiêng hoàn toàn không chỉ là nhạc cụ , nó là một loại sinh linh đặc biệt nhất,
duy nhất có khả năng tạo nên giao tiếp giữa tất cả các loại sinh linh có hồn
trên thế giới này. Chính vì thế, cồng chiêng là “ mạch sống” của đồng bào dân
tộc thiểu số, không thể tách rời cuộc sống của họ. Thông qua tiếng cồng chiêng,
các dân tộc Tây Nguyên gửi gắm tâm hồn, ước nguyện của mình với các đấng thần
linh, cũng như bày tỏ sự mong muốn, khát vọng về mùa màng, sức khỏe, hạnh phúc
của con người. Nghe cồng chiêng thấy được cả không gian săn bắn, không gian làm
rẫy, không gian lễ hội… Cồng chiêng đã ăn ở với con người đời đời, kiếp kiếp,
nó thể hiện đầy đủ tâm tư, tình cảm, mừng vui, buồn đau, căm giận của người Tây
Nguyên.
Trên tất cả, cồng
chiêng là loại nhạc khí biểu hiện tính cộng đồng cao. Trong các lễ hội ở Tây
Nguyên, kể cả những công việc nhỏ của từng gia đình đều không thể thiếu tiếng
nói của cồng chiêng. Tiếng cồng chiêng vang lên đã đóng vai trò là mối dây liên
kết vững vàng con người với con người, con người với cộng đồng và cộng đồng với
cộng đồng sinh sống trên mảnh đất Tây Nguyên mà không một kẻ thù nào, không một
khó khăn, thử thách nào có thể phá vỡ nổi. Với các dân tộc ở Tây Nguyên, phương
tiện để kết nối cộng đồng chính là cồng chiêng. Đáng lưu ý là Tây Nguyên có nhiều
dân tộc nhưng các dân tộc luôn hòa hợp lẫn nhau, và cồng chiêng giữ được bản
sắc riêng của dân tộc mình, không có hiện tượng loại hóa nhau trong sinh hoạt
văn hóa cồng chiêng. Các dân tộc đều có thể đến với nhau tạo nên một nền văn
hóa cồng chiêng. Tiếng cồng chiêng luôn đem đến một cảm xúc rạo rực, khó tả
trong mỗi con người. Nó đồng thanh tương ứng khiến họ tìm đến với nhau. Cồng
chiêng có giá trị như một bằng chứng độc đáo của đặc trưng truyền thống các dân
tộc Tây Nguyên. Trên ý nghĩa đó, cồng chiêng đóng vai trò là phương tiện khẳng
định người ở Tây Nguyên cộng đồng và bản sắc văn hóa cộng đồng các dân tộc ít.
Sự kiện Không gian
văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên được công nhận là kiệt tác truyền khẩu, di sản
văn hóa phi vật thể của nhân loại là một dấu ấn không thể nào quên đối với đồng
bào dân tộc Tây Nguyên. Đây chính là thành quả, là công sức đóng góp của mỗi
người dân, mỗi buôn làng của trên 20 dân tộc anh em sinh sống dưới mái nhà
chung Tây Nguyên vẫn đang ra sức giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa
của cồng chiêng từ xưa đến nay.
Ánh Vân - Trà My