* Thực trạng về việc bảo tồn Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên tại tỉnh
Đăk Lăk
Theo báo cáo của Sở VH-TT-DL, 2 giai đoạn bảo tồn, phát
huy Di sản Văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên (được HĐND tỉnh thông qua) đã làm
được những việc như sau:
Tỉnh đã xây dựng và tổ chức thực hiện có hiệu quả Đề án “Bảo tồn, phát huy
di sản văn hóa Cồng chiêng Đắk Lắk”. Từ việc tổ chức các lớp truyền dạy đánh cồng
chiêng cho thế hệ trẻ là con em đồng bào các dân tộc thiểu số bản địa, đến nay
toàn tỉnh đã xây dựng hơn 300 đội chiêng trẻ (từ 12 – 18 tuổi) với 2.100 em
tham gia. Bên cạnh đó, hằng năm các huyện, thị xã, thành phố đều tổ chức ngày
hội văn hóa cồng chiêng thu hút hàng trăm đội cồng chiêng, hàng nghìn nghệ nhân
và cộng đồng buôn làng tham gia; các liên hoan dân ca, dân vũ, hoạt động “buôn
vui chơi, buôn ca hát” cũng được tổ chức sôi nổi ở nhiều địa phương. Tỉnh cũng
đã tổ chức nhiều đợt điều tra, khảo sát, thống kê các nghi lễ - lễ hội truyền
thống liên quan đến không gian di sản văn hóa cồng chiêng của đồng bào dân tộc
thiểu số tại chỗ; qua đó, một số nghi lễ - lễ hội được phục dựng, duy trì đều
đặn như: lễ cúng bến nước; lễ kết nghĩa anh em; lễ cưới của người M’nông Gar
tại huyện Lắk; lễ ăn cơm mới của người Êđê ở huyện Krông Búk; cúng hồn
lúa của người Êđê tại huyện Krông Bông… Không chỉ bảo tồn văn hóa các dân
tộc tại chỗ, một số địa phương cũng đã chú trọng đến các hoạt động lưu giữ, duy
trì, phát huy những nét đẹp văn hóa của các cộng đồng dân tộc di cư từ phía Bắc
như: Lễ hội văn hóa dân gian Việt Bắc ở xã Ea Tam (huyện Krông Năng), lễ hội
văn hóa truyền thống các dân tộc phía Bắc ở xã Cư Pui (huyện Krông Bông), lễ
hội khai hạ đầu năm của người Mường ở xã Hòa Sơn (huyện Krông Bông), Hòa Thắng
(TP. Buôn Ma Thuột)…
Bên cạnh đó, công tác điều
tra, sưu tầm, nghiên cứu, biên dịch, xuất bản sử thi, truyện cổ, lời nói vần,
nhạc cụ dân tộc… cũng được triển khai thực hiện hiệu quả. Đến nay, tỉnh ta đã
sưu tầm và thống kê được trên 70 sử thi Êđê, 145 sử thi M’nông, 7.500 trang
truyện cổ Êđê, 9.000 trang truyện cổ M’nông; biên dịch và xuất bản 12 tập
truyện cổ Êđê, 8 truyện cổ M’nông; sưu tầm được hơn 50 loại nhạc cụ dân tộc
Êđê, M’nông, đồng thời phục hồi, chế tác đưa vào sử dụng hơn 20 loại nhạc cụ
tiêu biểu... Ngoài ra, ngành văn hóa tỉnh còn phối hợp với các viện nghiên cứu
triển khai các đề tài khoa học sưu tầm, nghiên cứu về ngôn ngữ các dân tộc; các
làn điệu dân ca, dân vũ; trang phục đồng bào các dân tộc; văn hóa ẩm thực; làng
nghề truyền thống…
Tỉnh đã tổ chức 2 cuộc Liên
hoan Văn hóa Cồng chiêng cấp tỉnh, 3 cuộc liên hoan văn hóa Cồng chiêng, nhạc
cụ dân gian cấp cơ sở. Mỗi cuộc liên hoan có từ 1.200 đến 1.500 nghệ nhân và từ
30 đến 35 đội cồng chiêng thuộc các dân tộc Ê Đê, M’Nông, J’rai, Sê Đăng tham
gia; đồng thời thu hút hàng ngàn đồng bào các dân tộc trong tỉnh đến xem và cổ
vũ. Nhờ đó đã góp phần tôn vinh văn hóa cồng chiêng, tôn vinh các nghệ nhân
trình diễn cồng chiêng; nâng cao lòng tự hào dân tộc, giáo dục ý thức gìn giữ
các giá trị văn hóa cồng chiêng, không gian văn hóa
Bên cạnh đó còn có những tồn tại như:
- Việc sưu tầm, chỉnh lí các bài
chiêng (cổ và mới) để làm căn cứ bảo tồn, phát triển còn bỡ ngỡ.
- Mất dần những nghệ nhân – người nắm
giữ nhịp sống của cồng chiêng trong các buôn làng.
- Việc bảo tồn, giữ gìn Không gian văn
hóa và địa điểm các lễ hội vẫn chưa được quan tâm, triển khai đúng mức.
* Thực trạng về việc bảo tồn Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên tại huyện
Cư Kuin
Hằng năm UBND huyện đều phối
hợp với các ngành liên quan tổ chức truyền dạy đánh chiêng cho thanh thiếu niên
người dân tộc thiểu số và đã đạt được nhiều kết quả tích cực, như: phối hợp với
Trung tâm Văn hóa tỉnh tổ chức 1 lớp dạy đánh chiêng tại buôn H’ra Ea H’ning
(xã Đray Bhăng) cho 10 học viên (2010); phối hợp với Sở VH-TT-DL mở 4 lớp tại
xã Ea Ktur với 40 học viên (2013) và 3 lớp với 30 học viên (2014)… Chú Nguyễn
Thanh Hải, cán bộ Phòng Văn hóa – Thông tin (VH-TT) huyện cho biết, từ năm 2010
đến nay, huyện đã tổ chức và phối hợp tổ chức được 10 lớp truyền dạy đánh
chiêng với sự tham gia của 110 học viên và 10 nghệ nhân truyền dạy, nâng tổng
số người biết đánh chiêng trên địa bàn huyện lên 150 người, trong đó có 22 nghệ
nhân biết chỉnh chiêng; thành lập 12 đội chiêng trẻ và 16 đội chiêng nghệ nhân
lớn tuổi.
Hình 4 - Lớp học đánh chiêng của các em thiếu nhi người Êđê
tại buôn Huê, xã Ea Ktur.
Ngày 22/6/2017, tại buôn
Pứk Prông, xã Ea Ning, Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Cư Kuin phối hợp với
chính quyền địa phương đã tổ chức khai giảng lớp truyền dạy đánh cồng chiêng
cho thanh thiếu nhi đồng bào dân tộc thiểu số của xã. Tham gia lớp học có 23
học viên và 03 nghệ nhân truyền dạy đánh chiêng trên địa bàn.
Hình 5- Các em thiếu nhi buôn Hra Ea Hing, xã Dray Bhang
(huyện Cư Kuin)
học đánh cồng chiêng tại nhà cộng đồng.
* Bên cạnh đó còn có những tồn tại như:
- Việc sưu tầm, chỉnh lí các bài chiêng (cổ và mới) để làm
căn cứ bảo tồn, phát triển còn nhiều bỡ ngỡ.
- Mất dần những nghệ nhân già – người nắm giữ nhịp sống của
cồng chiêng.
Trước đây, tại xã Ea Bhôk hằng năm, có tổ chức lễ cầu mưa
và sử dụng cồng chiêng nhưng trong hai năm qua do nghệ nhân chịu trách nhiệm
làm lễ đã qua đời nên lễ cầu mưa đã không được tổ chức nữa. Hiện nay, tại buôn
Pu Huê vẫn còn có đội cồng chiêng trẻ nhưng không còn các lễ hội.
- Việc bảo tồn, giữ gìn Không gian văn hóa và địa điểm các
lễ hội vẫn chưa được quan tâm, triển khai đúng mức. Tại bến nước của buôn Hra
Ning, thuộc xã Đray Bhăng, công tác bảo quản chưa thật sự tốt.
Quang cảnh nơi làm lễ cúng bến nước của Buôn
Hra Ning – Đray Bhăng
Đứng trước những
việc ấy chúng ta cần phải có sự quan tâm và những góp ý, ý kiến của mọi người,
đặc biệt là thế hệ trẻ bây giờ - những người trong tương lai sẽ nắm giữ đất
nước trong quá trình bảo tồn, phục dựng và phát triển Không gian văn hoá Cồng Chiêng Tây Nguyên.
Trà My - Ánh Vân